Tổng quan về ESG và Xếp hạng Phát triển bền vững tại Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số, việc doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận, áp dụng và báo cáo các hoạt động phát triển bền vững theo chuẩn mực quốc tế trở thành yêu cầu cấp thiết, vừa là nghĩa vụ, vừa là cơ hội chiến lược. Báo cáo ESG hiện không chỉ là xu hướng mà đang dần trở thành là yêu cầu bắt buộc để với doanh nghiệp chứng minh cam kết phát triển bền vững.

ESG là gì?

ESG là một thuật ngữ chung, để chỉ các yếu tố đo lường liên quan đến phát triển bền vững và tác động của doanh nghiệp đến cộng đồng. ESG là cụm từ viết tắt từ E - Environmental (Môi trường), S - Social (Xã hội) và G - Governance (Quản trị doanh nghiệp).

Hiện nay, sự khắt khe trong yêu cầu từ các nhà đầu tư, thay đổi trong kỳ vọng của người tiêu dùng cũng như những dịch chuyển về chính sách quản trị đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực cấp thiết để đo lường, công bố và cải thiện các vấn đề liên quan đến ESG trên ba khía cạnh cụ thể:

• Môi trường (Environmental): Yếu tố Môi trường tập trung vào tác động của hoạt động kinh doanh đến môi trường tự nhiên. 
  • Bao gồm việc đánh giá và quản lý các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu và phát thải khí nhà kính, sử dụng vật liệu, tiêu thụ nước và các nguồn năng lượng, quản lý nước thải và chất thải gây ô nhiễm, quản lý khai thác tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và đánh giá nhà cung cấp về môi trường.
• Xã hội (Social): Yếu tố Xã hội đề cập đến cách doanh nghiệp tương tác, ảnh hưởng đến cộng đồng và toàn xã hội.
  • Bao gồm các vấn đề như chính sách và thực hành liên quan đến nhân quyền, quyền lao động, an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, tính đa dạng, hòa nhập và cơ hội bình đẳng, giáo dục và đào tạo, tự do hiệp hội và thương lượng tập thể, không phân biệt đối xử, không sử dụng lao động trẻ em, lao động cưỡng bức và bắt buộc, tự do hiệp hội và thương lượng tập thể, đảm bảo quyền riêng tư, an ninh và bảo mật dữ liệu, hỗ trợ cộng đồng và đảm bảo trách nhiệm xã hội.
• Quản trị (Governance): Yếu tố Quản trị tập trung vào chính sách quản trị của doanh nghiệp.
  • Bao gồm đánh giá tính minh bạch, độc lập và đa dạng của ban lãnh đạo, quản lý rủi ro, đạo đức kinh doanh, đánh giá về hiệu quả hoạt động kinh tế, sự hiện diện trên thị trường, tác động kinh tế gián tiếp, thông lệ mua sắm, chống tham nhũng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, không có các hành vi cản trở cạnh tranh, và tuân thủ quy định pháp luật.

         Những yếu tố E-S-G tương tác và tác động đến nhau, hình thành cơ sở cho việc đánh giá tổng thể về hiệu quả và mức độ bền vững của một doanh nghiệp. Theo các báo cáo và dự báo cập nhật năm 2024–2025, xu hướng ESG toàn cầu tiếp tục gia tăng mạnh mẽ và trở thành yêu cầu bắt buộc tại nhiều quốc gia.

Vì sao cần thực hiện Báo cáo ESG

Xu hướng toàn cầu đang chuyển dịch nhanh từ khuyến khích sang bắt buộc báo cáo bền vững ESG. Doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, xuất khẩu sang các thị trường lớn trên thế giới sẽ phải đáp ứng các chuẩn mực báo cáo ESG tương thích. Việc xây dựng hướng dẫn lập báo cáo ESG theo chuẩn quốc tế ngay từ bây giờ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro bị loại khỏi thị trường quốc tế và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

Dù rất phổ biến trên toàn thế giới, song báo cáo phát triển bền vững ESG vẫn còn tương đối mới mẻ đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Việt Nam đã bước đầu xây dựng khung pháp lý lồng ghép ESG vào một số Luật, văn bản dưới Luật và chiến lược, kế hoạch hành động quốc gia. Cụ thể:

• Thông tư số 155/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính đã yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán công bố thông tin về phát triển bền vững. Các doanh nghiệp thực hiện ESG phải công bố thông tin, kết quả hoạt động hằng năm như khai thác và tiêu thụ tài nguyên, chính sách lao động, báo cáo tài chính, đóng góp cho cộng đồng… Báo cáo này cần nộp cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam và Sở Giao dịch chứng khoán một cách công khai.
• Thông tư số 01/2022/TT-BTNMT ngày 7/1/2022 của Bộ TN&MT quy định chi tiết thi hành Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với Biến đổi khí hậu đã quy định về Báo cáo kiểm kê khí nhà kính và ban hành kế hoạch giảm nhẹ. Theo đó các cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính và xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải. Việc báo cáo được thực hiện định kỳ 2 năm một lần.

         Ngoài các văn bản quy phạm pháp luật mang tính bắt buộc nêu trên, nội dung ESG còn được thể hiện trong một số chiến lược, kế hoạch hành động quốc gia do Chính phủ ban hành, như Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 hoặc Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đưa ra mục tiêu đến năm 2030.

Vì sao cần thực hiện đánh giá xếp hạng bền vững 

Báo cáo phát triển bền vững ESG có tính chất là do doanh nghiệp tự công bố nên cần sự xác nhận độc lập để tăng tính khách quan và độ tin cậy về mức độ thực hiện bền vững của doanh nghiệp. Sau khi hoàn thành báo cáo ESG, việc thực hiện đánh giá, chấm điểm và so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành là cần thiết để khẳng định tính minh bạch, độ tin cậy và xác định khoảng cách cần cải thiện.

Hiện nay có nhiều hệ thống đánh giá, xếp hạng ESG uy tín như EcoVadis, MSCI ESG Ratings, Sustainalytics,.... Trong đó, EcoVadis nổi bật với phạm vi áp dụng toàn cầu, hơn 130.000 doanh nghiệp được đánh giá tại hơn 180 quốc gia (Theo Ecovadis, 2025), bộ tiêu chí bao quát 4 lĩnh vực và bao trùm các khía cạnh của ESG: Môi trường, Lao động & Nhân quyền, Đạo đức kinh doanh và Mua sắm bền vững.

         Kết quả đánh giá của EcoVadis bao gồm điểm số trên thang 100 và huy hiệu/huy chương tương ứng, giúp phản ánh rõ ràng mức độ thực hiện ESG, nâng cao uy tín trong chuỗi cung ứng quốc tế và thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với phát triển bền vững.

Huy chương và huy hiệu xếp hạng bền vững EcoVadis - Nguồn: Ecovadis.

Lợi ích của việc Báo cáo ESG

(1) Nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị thương hiệu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và xu hướng tiêu dùng xanh, việc thực hiện tiêu chuẩn ESG trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. ESG không chỉ là công cụ quản trị, mà còn là cam kết mạnh mẽ với khách hàng, nhà đầu tư và cộng đồng về phát triển bền vững.

Người tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn đến tác động của sản phẩm đến môi trường. Điều này cho thấy sự chuyển biến trong nhận thức và hành vi tiêu dùng của người dân Việt Nam. Theo một khảo sát năm 2023 của NielsenIQ, 72% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các sản phẩm bền vững.

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lớn đã chứng minh giá trị của việc tích hợp ESG trong chiến lược kinh doanh. Vinamilk công bố báo cáo phát triển bền vững thường niên, qua đó cải thiện niềm tin của người tiêu dùng trong nước và nâng cao uy tín tại thị trường quốc tế. Tương tự, VinFast khi phát hành báo cáo ESG đã tạo dựng hình ảnh là thương hiệu ô tô điện gắn với cam kết giảm phát thải toàn cầu, qua đó tăng độ nhận diện ở thị trường Mỹ và châu Âu. Điều này cho thấy, ESG đã trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng, giúp doanh nghiệp tạo sự khác biệt trên thị trường vốn ngày càng khốc liệt.

(2) Huy động vốn thuận lợi và tối ưu chi phí vốn

Một trong những thách thức lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay là khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý để duy trì tăng trưởng. Việc thực hiện tiêu chuẩn ESG mang lại lợi ích rõ rệt khi giúp doanh nghiệp được đánh giá cao hơn trong mắt các tổ chức tài chính, quỹ đầu tư và đối tác quốc tế. Các tổ chức này ngày càng ưu tiên rót vốn cho những dự án, doanh nghiệp có cam kết mạnh mẽ về phát triển bền vững. Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2022), giá trị phát hành trái phiếu xanh toàn cầu đã vượt mốc 500 tỷ USD/năm, phản ánh xu thế dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn toàn cầu về xu hướng “xanh” và bền vững.

Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cũng đã chủ động thúc đẩy ESG trong ngành Ngân hàng thông qua nhiều biện pháp và chính sách quan trọng như Ban hành Sổ tay đánh giá rủi ro môi trường và xã hội (năm 2018), Thông tư số 17/2022/TT-NHNN của Thống đốc NHNN hướng dẫn thực hiện quản lí rủi ro về môi trường trong hoạt động cấp tín dụng của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (năm 2022).

Bên cạnh đó, nhiều ngân hàng thương mại đã hợp tác cùng các định chế tài chính quốc tế để phát triển các sản phẩm tín dụng xanh như:

• BIDV phát hành thành công lô trái phiếu xanh trị giá 3.000 tỉ đồng để cho vay đối với những dự án mang lại tác động tích cực cho môi trường và xã hội, trong đó có tài trợ dự án điện gió, xe điện.
• Vietcombank phát hành thành công 2.000 tỉ đồng trái phiếu xanh để cho vay các dự án thuộc lĩnh vực bảo vệ môi trường và mang lại lợi ích về môi trường.
• HDBank phát hành thành công lô trái phiếu xanh trị giá 3.000 tỉ đồng dùng để tài trợ cho các dự án có lợi ích cho môi trường và phát triển kinh tế xanh.

ESG không chỉ là xu hướng, mà là công cụ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý, đồng thời khẳng định sự tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

Tại Việt Nam, Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định rõ về kiểm kê khí nhà kính, trách nhiệm giảm phát thải và nghĩa vụ báo cáo định kỳ của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Quyết định 13/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ công bố danh sách hơn 2.100 cơ sở phát thải lớn phải thực hiện báo cáo kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính bắt buộc từ năm 2025.

Ở thị trường quốc tế, EU đã triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) từ năm 2023, áp dụng với các mặt hàng xuất khẩu như thép, xi măng, phân bón, nhôm. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp Việt Nam nếu không đáp ứng các yêu cầu về phát thải sẽ đối mặt với chi phí bổ sung đáng kể, thậm chí nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Minh chứng thực tế là nhiều doanh nghiệp ngành thép và xi măng tại Việt Nam đã phải triển khai gấp rút các chương trình kiểm kê và báo cáo phát thải và báo cáo phát triển bền vững ESG để duy trì thị trường xuất khẩu sang châu Âu.

(4) Gia tăng hiệu quả vận hành và tiết kiệm chi phí

Thực hiện ESG đem lại hiệu quả kinh tế trực tiếp thông qua việc tối ưu vận hành và giảm chi phí dài hạn. Một trong những trụ cột quan trọng của ESG là quản lý tài nguyên hiệu quả, bao gồm năng lượng, nước, nguyên liệu đầu vào và phát thải, chất thải.

Tại Việt Nam, Heineken đã triển khai chương trình “Brew a Better World” với các giải pháp tái sử dụng nước, tận dụng năng lượng tái tạo và giảm chất thải. Nhờ đó, công ty không chỉ giảm phát thải CO₂ mà còn tiết kiệm hàng triệu USD chi phí vận hành mỗi năm. Về dài hạn, ESG thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào đổi mới công nghệ và tự động hóa, giúp cải thiện năng suất lao động và giảm thiểu rủi ro từ việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn tài nguyên hữu hạn. Như vậy, ESG còn là công cụ giúp doanh nghiệp tối đa hóa hiệu quả hoạt động và nâng cao khả năng cạnh tranh về chi phí.

(5) Thu hút và giữ chân nhân sự chất lượng cao

Trong kỷ nguyên cạnh tranh nhân tài toàn cầu, việc xây dựng một môi trường làm việc bền vững, công bằng và minh bạch trở thành lợi thế chiến lược cho doanh nghiệp. ESG đóng vai trò then chốt trong việc tạo dựng văn hóa doanh nghiệp hiện đại, đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của lực lượng lao động, đặc biệt là thế hệ Millennials và Gen Z. Theo khảo sát của Deloitte (2023), gần 50% lao động trẻ cho biết họ sẵn sàng từ chối làm việc tại doanh nghiệp không có cam kết ESG rõ ràng, và 70% cho rằng yếu tố môi trường – xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến sự gắn bó dài hạn của họ.

Tại Việt Nam, nhiều tập đoàn lớn như FPT, Viettel và Vinamilk đã đưa ESG trở thành trọng tâm trong chính sách nhân sự: từ việc áp dụng quy tắc bình đẳng giới, phát triển nguồn nhân lực xanh, đến xây dựng hệ thống đào tạo nâng cao năng lực quản trị bền vững. Những nỗ lực này không chỉ giúp họ nằm trong danh sách “Nơi làm việc tốt nhất” nhiều năm liền, mà còn duy trì được đội ngũ nhân sự chất lượng cao, giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo lại.

Về lâu dài, ESG còn giúp doanh nghiệp gia tăng sự gắn kết nội bộ, tạo động lực cho nhân viên thông qua các chương trình trách nhiệm xã hội, hoạt động tình nguyện và sáng kiến phát triển cộng đồng. Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững, bởi nguồn nhân lực không chỉ là chi phí mà là tài sản quan trọng nhất, quyết định sự đổi mới và năng lực cạnh tranh.

Các bước triển khai ESG tại doanh nghiệp